redactie, augustus 2016

Amsterdam groeit en doet de stad bruisen; het brengt welvaart en kansen. Maar op sommige plekken en tijden ondervinden Amsterdammers hinder en overlast. Met gerichte experimenten op kleine schaal probeert Amsterdam uit wat wel en niet werkt. De lessen en inzichten die deze experimenten opleveren, zijn bruikbaar voor andere delen van de stad en toekomstig beleid. Amsterdam stelt daarom 365.000 euro beschikbaar voor experimenten om overlast door drukte in de stad tegen te gaan. De gemeente roept onder meer ondernemers op om ideeën hiervoor in te dienen.

'Eerst doen, dan leren," zei wethouder Kajsa Ollongren (Economie) vorig jaar over de eerste lichting experimenten waarmee Amsterdam aan de gang ging. Momenteel lopen er 18 experimenten. En er volgen er meer. Het is nu mogelijk in te schrijven voor de tweede lichting via het inschrijfformulier. De aanmeldtermijn sluit op 1 september 2016.

Doel experimenten

De experimenten hebben als doel oplossingen te onderzoeken die bijdragen aan de doelstellingen om de leefbaarheid voor de bewoners in de drukste delen van de stad te verbeteren, bezoekers over de stad te spreiden, overlast in de openbare ruimte te beperken, en het gedrag van verschillende gebruikersgroepen van de stad beter op elkaar af te stemmen. Experimenten typeren zich door een gerichte aanpak op een beperkt gebied, in een afgebakende tijdsperiode en gericht op een bepaalde doelgroep. Doel van het experiment is om inzicht te bieden in oplossingsrichtingen en om aan de hand van gemeten resultaten het gesprek aan te gaan over het effect en draagvlak van de maatregelen. Door ervaringen op te doen ervan te leren en erover in gesprek te gaan, dragen ze bij aan het maken van betere keuzes en het opschalen en uitrollen over andere delen van de stad.

De experimenten zijn een aanvulling op bestaande maatregelen. Het is een manier om innovatieve oplossingen (sneller) te testen.

NB: een experiment is geen pilot!

• Bij een pilot weet je eigenlijk al wat er uitkomt en communiceer je alles goed van te voren. Een modelmatige benadering met simulaties kan helpen om risico’s te benoemen en reduceren. Communicatie en draagvlak vooraf is essentieel, daarna wordt elders uitgerold of opgeschaald.
• Bij een experiment weet je niet precies of de maatregel werkt. Communicatie vooraf gaat vooral over de afbakening. Pas achteraf wordt gekeken (met belanghebbenden) of en op welke onderdelen het experiment geslaagd was, voordat wordt uitgerold of opgeschaald.
• Overeenkomst is dat beiden op een beperkt gebied gericht zijn en dat in beide gevallen effecten worden gemeten.

Voorbeelden van experimenten

Momenteel lopen er verschillende kleinschalige experimenten in diverse delen van de stad. Bijvoorbeeld experimenten die bezoekers proberen te spreiden over de gehele stad, of die overlast van zwerfvuil of geluid proberen terug te dringen. Enkele voorbeelden:

• Terugdringen overlast touringcars op en rond het Museumplein: ‘gastheren en -vrouwen’ van Stichting Welkom leggen contact met buschauffeurs om ze wegwijs te maken, te wijzen op de busparkeergarage, aan te spreken op ongewenst gedrag en verkeersonveilige situaties te voorkomen.
• Sloepennetwerk: door vaarroutes op te nemen in de sloepennetwerk-app wordt geprobeerd te drukte in de grachtengordel te verlichten.
• Geluidsexperimenten: met een app kunnen onderzoekers in overleg met omwonenden over hun geluidsbeleving en de effecten van bepaalde geluidsmaatregelen.

Aandachtspunten en criteria

Bestuurscommissies, culturele instellingen, onderzoeksinstituten/opleidingen en ondernemers zijn van harte uitgenodigd een voorstel tot experiment in te dienen. Er is in totaal 365.000 euro beschikbaar.

We verwachten dat de middelen niet toereikend zijn om alle aanvragen te honoreren. Daarom maken we een selectie. Dat doen we aan de hand van 10 criteria. De criteria herhaalbaarheid/schaalbaarheid, vernieuwend en prikkelend en oplossingsrichtingen (nummer 1, 2 en 3) wegen zwaarder mee dan de andere criteria. We zoeken immers naar toepasbare en innovatieve oplossingen voor problemen die verband houden met de spreiding van drukte en voorkomen van overlast in de openbare ruimte.

Criteria

• Herhaalbaarheid en schaalbaarheid: Experimenten die succesvol blijken te zijn, moeten ook elders in de stad of regio kunnen worden toegepast.
• Vernieuwend en prikkelend. In hoeverre worden balansvraagstukken op een innovatieve, inspirerende en uitdagende wijze aangepakt.
• Oplossingsrichtingen: Experimenten dienen aan te geven op welke wijze zij bijdragen aan Balans.
• Leert de organisatie ervan/ meetbaar: een experiment heeft alleen zin als we er iets van kunnen leren voor de rest van de stad en regio. Het is daarom erg belangrijk dat de resultaten meetbaar kunnen worden gemaakt. De wijze waarop het experiment wordt gemonitord dient duidelijk te worden aangegeven in de aanvraag.
• Cofinanciering: We willen projecten en experimenten die bijdragen aan Balans een zetje geven. Daarbij is het een pré als er ook andere middelen voor het project beschikbaar zijn en daarmee per definitie ook draagvlak bij andere stakeholders bestaat. Bijdragen zijn niet bedoeld als volledige dekking.
• Draagvlak/ doet de stad mee: Niet ‘de gemeente voert experimenten uit’, maar ‘de stad zoekt naar balans’. We doen het SAMEN. Dit is een belangrijk selectiecriterium. Bijdragen van andere partijen (niet zijnde overheden) worden zeer op prijs gesteld.
• Ambtelijke capaciteit: het geld is echt bedoeld voor resultaten in de stad. De inzet van ambtelijke capaciteit wordt niet vergoed vanuit Stad in Balans. Voor projecten van derden moeten de uren van capaciteit in verhouding staan met de overige kosten.
• Tijdspad: De middelen zijn beschikbaar na instemming van B&W (najaar 2016). Het project waarvoor geld wordt aangevraagd moet dan ook starten in 2016, en bij voorkeur ook resultaten opgeleverd hebben in 2016.
• Doelmatigheid: De experimenten stellen zich ten doel bij te dragen aan de balans in de stad en grijpen aan op de probleemanalyse zoals geformuleerd in het Startdocument ‘Stad in Balans’.
• Efficiënt: de beschikbaar gestelde middelen dienen op een zo efficiënt mogelijke manier te worden ingezet.

NB: Er worden geen structurele problemen opgelost met incidentele subsidie. Daarom komen beheer van groen en openbare ruimte niet in aanmerking voor subsidie.

Selectieproces

Tot uiterlijk 6 september 2016 is het mogelijk experimenten in te dienen. Begin september buigt een adviescommissie zich over de ingediende voorstellen. Mede op basis van haar advies vindt in september/oktober besluitvorming plaats. Daarna geeft B&W haar instemming, waarna de experimenten van start kunnen.

Bronnen: Het Parool, Gemeente Amsterdam