Onderzoek naar verklaarbaarheid baangebruik Schiphol

Redactie, 27 januari 2013

Het Engelse bedrijf Helios heeft in opdracht van de gemeente Amstelveen een onafhankelijk onderzoek gedaan naar het gebruik van de Buitenveldertbaan van Schiphol. Het rapport geeft de resultaten van  onderzoek naar de verklaarbaarheid van het gebruik van de Buitenveldertbaan in gebruiksjaar 2011 (1 november 2010 tot 31 oktober 2011).

Aanleiding voor het onderzoek was de vraag vanuit de bevolking en de gemeenteraden. Zij vroegen zich af of de Buitenveldertbaan in het gebruiksjaar 2011 vaker dan verwacht is ingezet en wat hiervoor de redenen zijn. Door bewoners werd betwijfeld of de meer dan gemiddelde inzet gedurende het experiment grotendeels verklaard kan worden door de meteo-omstandigheden zoals aangegeven door de LVNL (zie ‘Gebruik Buitenveldertbaan in 2011’). Een nadere beoordeling naar de verklaarbaarheid van de inzet van de Buitenveldertbaan was gewenst.

De gemeente Amstelveen hoopt in een brief aan de staatssecretaris dat het rapport een bijdrage zal leveren aan het inzicht van het gebruik van de Buitenveldertbaan en tevens zal bijdragen aan de vergroting van de transparantie. Voor bewoners is het van belang dat er duidelijkheid komt.

Experiment: Meer starts van de Buitenveldertbaan

In gebruiksjaren 2011 en 2012 heeft een experiment plaatsgevonden met een nieuw normen- en handhavingstelsel voor baangebruik op Schiphol. In het nieuwe stelsel wordt strikt preferent gebruik gemaakt van de banen, en aangezien de Buitenveldertbaan het hoogste aantal gehinderden heeft en dus de laagste preferentie, was bij aanvang van het experiment de verwachting dat het jaarlijkse aantal bewegingen (starts en landingen) op de Buitenveldertbaan gedurende gebruiksjaar 2011 rond de 27.000 zou zijn.

In werkelijkheid hebben er echter rond de 41.500 starts en landingen plaatsgevonden.

Het verschil tussen verwacht en feitelijk gebruik is reeds eerder onderzocht door LVNL. Dat onderzoek concludeerde een verklaarbaarheid van het gebruik van de Buitenveldertbaan van 97%, met het weer als de voornaamste reden voor gebruik (92%). Op basis van de resultaten van het LVNL onderzoek zijn echter nog verdere vragen gerezen bij lokale overheid en bewoners, wat geleid heeft tot het rapport van Helios.

Als basis voor dit rapport zijn zes onderzoeksvragen gedefinieerd door de Gemeente Amstelveen. De voornaamste vraag is hierbij uiteraard de verklaarbaarheid van het gebruik van de Buitenveldertbaan in 2011.

29% deels of niet verklaarbaar

Op basis van hun analyse kan Helios het gebruik van de Buitenveldertbaan voor 71% van de vluchtbewegingen op de baan in gebruiksjaar 2011 verklaren. Daarnaast is 12% van de bewegingen beoordeeld als deels verklaarbaar – in de meeste gevallen betreft dit langere periodes van gebruik inclusief anticiperen en omwisseltijden waarvan een deel van de tijd het gebruik verklaarbaar is, maar een deel van de tijd ook niet. Tenslotte kan het onderzoeksbureau 17% van de bewegingen niet verklaren.

Oorzaken gebruik Buitenveldertbaan

De factoren die een duidelijke bijdrage leveren aan het gebruik van de Buitenveldertbaan zijn relatief voorspelbaar:

  • Windkracht – met name sterke oosten- of westenwind speelt hier uiteraard een grote rol, omdat dit de operatie van de noord-zuid banen bemoeilijkt.
  • Windrichting – naast windkracht speelt ook de richting van de wind een belangrijke rol. Dit is hierboven al aangegeven in relatie tot de windkracht, maar het kan ook bij veel lagere windsnelheden problemen geven, met name bij noordwesten en zuidoosten wind.
  • Marginaal zicht – in marginaal zicht valt de situatie al gauw buiten de voorwaarden voor de combinaties in de preferentietabel, en wordt relatief vaak de Buitenveldertbaan ingezet.
  • UDP – hiervoor geldt hetzelfde als voor marginaal zicht. Er gelden met daglicht andere regels dan zonder daglicht – dit verschil wordt gedefinieerd door de zogenaamde ‘Universele Daglicht Periode’ (UDP) die van 15 minuten voor zonsopgang tot 15 minuten na zonsondergang loopt.
  • Stabiliteit – dit is een begrijpelijk punt vanuit het perspectief van LVNL, maar moeilijk in het algemeen te verklaren. Tijdens wisselende omstandigheden lijkt het verstandig voor een stabiele combinatie te kiezen. Het is vaak achteraf moeilijk te beoordelen of de juiste beslissing is genomen, met name omdat ook niet bekend is hoeveel informatie vooraf beschikbaar was.
  • Omklappen – dit is vergelijkbaar met stabiliteit, en wat betreft gebruik van de Buitenveldertbaan begrijpelijk vanuit het perspectief van LVNL. Het is Helios wel opgevallen dat de Buitenveldertbaan soms erg lang (2 tot 3 uur) wordt gebruikt om het omklappen to faciliteren.
  • Preferentie – gebruik van de Buitenveldertbaan kan ook gewoon zoals verwacht zijn volgens de preferentietabel en in lijn met de feitelijke weerscondities.

Naast deze redenen zijn er nog een aantal gevallen waarbij het onduidelijk was waarom de Buitenveldertbaan gebruikt is. In de meeste gevallen stemt dit gebruik overeen met ‘niet verklaarbaar’ gebruik.

De volgende figuur geeft aan hoe vaak de verschillende factoren die hierboven beschreven zijn, een rol hebben gespeeld bij het gebruik van de Buitenveldertbaan.

Reacties

De luchtverkeersleiding acht de conclusies van Helios (in een rapport van 34 pagina's) deels juist, deel onjuist. De partijen aan de Alderstafel hebben in hun bespreking d.d. 13 januari 2014 geconcludeerd dat de verschillen in verklaarbaarheid tussen Helios en LVNL veroorzaakt worden doordat LVNL alle criteria op grond waarvan de Buitenveldertbaan kan worden ingezet, en die in de regels voor het baangebruik zijn opgenomen (zie bijlage 3 bij het U aangeboden en aan de Kamer doorgeleide advies) wel meeneemt, terwijl Helios een aantal van deze criteria buiten beschouwing laat. Zo heeft Helios rookwolken, zware sneeuwval en andere incidenten niet meegenomen.

Invoering nieuwe stelsel

De gehele Alderstafel dringt aan op een snelle invoering van het nieuwe normen- en handhavingstelsel zodat voor iedereen helderheid bestaat over de regels.

De Schiphol Werkgroep Amstelveen/ Buitenveldert (SWAB) constateert dat Helios tot de conclusie is gekomen dat het nieuwe systeem zich weliswaar kenmerkt door strikt preferent baangebruik (inzet van banen die het minste geluidshinder veroorzaken). maar onderdelen zoals “de mate van zicht” het systeem minder strikt preferent maken dan het oude stelsel. “Met als gevolg meer geluidsoverlast voor de bewoners”, zegt de SWAB, die er bij staatssecretaris Mansveld op heeft aangedrongen ook de wijze van handhaving van het nieuwe voorgestelde stelsel te repareren. “Forse lokale overschrijdingen van de geluidsoverlast worden nu onzichtbaar gemaakt door het ‘totaliseren en aansluitend middelen ’ over alle banen”, zegt de SWAB. “Bij een strikt preferentieel baangebruik systeem hoort ook een norm en handhaving per individuele baan. Voor de lokale geluidsbescherming van bewoners is het bovendien noodzakelijk dat goede afspraken worden gemaakt over de maximale lokale geluidsbelasting. Zonder dat zijn de bewoners materieel gezien rechteloos.”

Het rapport van Helios legt volgens de Amsterdamse en Amstelveense fracties van GroenLinks belangrijke weeffouten in het nieuwe geluidsstelsel bloot. Het streven naar een eenvoudig systeem heeft geleid tot zoveel vrijheid voor de luchtvaartsector, dat hiermee de beoogde transparantie en bescherming van bewoners tegen geluidsoverlast deels verloren is gegaan.

De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu stelt dat het belangnjkste verschil ten opzichte van het huidige stelsel is dat er regels worden ingevoerd waarbij de afhandeling van het vliegverkeer steeds op de baan plaatsvindt die het minst overlast veroorzaakt. Mede met het acht nemen en op basis van de conclusies van de Alderstafel is zij voornemens om. na overleg met de Tweede Kamer, de uitwerking van het advies over het nieuwe normen- en handhavingstelsel voortvarend ter hand te nemen. Zij streeft ernaar het wetsvoorstel rond de zomer toe te sturen.

Bronnen: Rapport Helios, Website Helios, Brief gemeente Amstelveen, Reactie Luchtverkeersleiding, Reactie Alderstafel, Persbericht Alderstafel, Reactie SWAB, Reactie Staatssecretaris, Reactie GroenLinks