Stichting Natuur en Milieu, januari 2002
Voor veel mensen is het in de natuur niet stil genoeg. Dat blijkt uit de enquête die Stichting Natuur en Milieu heeft gehouden. Mensen storen zich vooral aan de geluiden van auto's. Metingen laten zien dat die geluiden ook in officiële stiltegebieden goed te horen zijn. Een actief 'stiltebeleid', gevoerd door provincies en rijk samen, kan uitkomst bieden."Heel zelden, als de wind uit het noorden komt, het mistig is en er even geen vliegtuig overvliegt en geen auto of motor in de buurt rijdt…dan is het hier midden in het stiltegebied (even) echt stil!"
In officiële stiltegebieden in de Randstad, zijn auto's en vliegtuigen goed hoorbaar. Gemiddeld wordt de stilte ongeveer 30% van de tijd verstoord door een gemotoriseerde geluidsbron, in de stilste gebieden een kwart van de tijd. Auto's en vliegtuigen hebben hierin het grootste aandeel (74%). Andere recreanten, voetgangers en fietsers, al dan niet met hond, worden in minder dan 20% van de tijd gehoord. Op zondagen kan dat percentage hoger liggen.
Dit blijkt uit geluidsmetingen en observaties die student-onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen op verzoek van Stichting Natuur en Milieu hebben uitgevoerd in tien stille gebieden in de Randstad. Duingebieden komen als relatief stil uit de bus. In de Waterleidingduinen bij Amsterdam en Meijendel/Hollands Duin, gelegen tussen Den Haag en Wassenaar, is nauwelijks autoverkeer te horen. Ongeveer even stil zijn de Krimpenerwaard tussen Gouda en Ouderkerk aan de IJssel en het gebied rond Schipluiden (tussen Schiedam en Delft). Ook de Alblasserwaard, de Lopikerwaard en het gebied langs de Rotte bij Rotterdam zijn redelijk stil. In de maanden mei en juni 2001 gingen de onderzoekers op pad met geluidsmeters. Zij hebben gemeten in voor recreatie geschikte natuurgebieden, die - op één na - allemaal overlappen met provinciale stiltegebieden. De onderzoekers noteerden de sterkte van het achtergrondgeluid, de geluidssterkte van de gemotoriseerde bronnen en de duur van de verstoringen door gemotoriseerde en niet-gemotoriseerde bronnen.
De doelstelling dat in een stiltegebied geen gebiedsvreemde geluiden te horen mogen zijn, werd in geen enkel gebied gehaald. De verstoringen door vliegtuigen en wegverkeer liggen 20 tot 30 dB(A) boven het achtergrondsgeluid van het gebied zelf.
Waar zoeken Nederlanders stilte en wat levert die hen op? Die vragen stonden centraal in de stilte-scorekaart die Stichting Natuur en Milieu in het najaar van 2001 verspreidde via oproepen, advertenties en bezoekerscentra. (Zie het artikel hierover in Geluidnieuws, november 2001). In totaal 1500 mensen reageerden, waarvan 720 via internet. Meer nog dan de concrete enquête-uitkomsten, maken de reacties duidelijk dat er een soort 'latente onvrede' heerst onder recreanten over het gebrek aan stille plekken in Nederland. Het invullen van de enquête was voor veel mensen een manier om die onvrede te verwoorden en steun te betuigen aan de lobby van Stichting Natuur en Milieu. "Heel goed om hier aandacht aan te besteden! Onze collectieve mobiliteit is een ramp voor iemand met oren aan z'n kop."
Veel mensen trekken er wandelend en fietsend op uit in de natuur. Ook het kijken naar dieren en vogels is populair. Een kleiner percentage kampeert, vaart of zwemt graag of laat zijn hond uit buiten. Voor recreanten is het (heel) belangrijk dat het buiten stil is. Daarnaast staan rust en ontspanning, frisse lucht, mooi landschap en 'weinig mensen om me heen' hoog op het verlanglijstje. "Een wandeling op Schiermonnikoog. Ik hoorde alleen de wind, zee en vogels, maakte een foto en dacht, wat jammer dat de stilte er niet opkomt." Stilte in de natuur blijkt vooral rust en ontspanning op te leveren én mensen de ruimte te geven om natuur actief te beleven. Bezinning of het krijgen van creatieve gedachten zijn voor minder mensen van belang.
Opvallend vaak hebben mensen een bijzondere herinnering aan stilte in het buitenland. Scandinavië en de bergen komen daarbij regelmatig terug. "In een natuurvriendenhuis in Zwitserland was het zo stil dat je 's avonds je bloed als het ware hoorde stromen". Toch zoekt de recreant stilte niet alleen buiten Nederland. Ook in ons land zijn bijzondere belevenissen mogelijk, waarbij ontmoetingen met dieren vaak worden genoemd. "In de Kampina, heidegebied, vrij vroeg in de ochtend. In de stilte, tegen de wind in, plotseling vier reeën, stilstaand. Oog in oog met ons tweeën. Een heel mooi moment." Maar ook de troostende werking die van stilte in de natuur uitgaat, is voor veel mensen kostbaar. "Tijdens een depressieve periode trok ik me terug uit actie en onrust en realiseerde me, gezeten in het gras met de wind om mijn hoofd en alleen groen en vogels in zicht, dat genezing en heling in de natuur te vinden was." Meermalen werden ook nostalgische herinneringen opgehaald aan de autoloze zondagen tijdens de oliecrisis in de jaren '70.
Op de expliciete vraag of er gebieden in de buurt zijn waar men stilte vindt, antwoordde 27% van de respondenten ontkennend of vulde niets in. "Ik woon in de Randstad, dus stilte bestaat hier niet". De Veluwe en het Waddengebied worden relatief vaak genoemd. Voorzichtig kunnen we dus constateren dat mensen de stilte noodgedwongen verder van huis zoeken. Binnen de Randstad zijn vooral de duinen en het Gooi populair. Met name de Amsterdamse Waterleidingduinen, de Kennemerduinen, het Noord-Hollands duinreservaat en de duinen bij Den Haag en Wassenaar worden veel genoemd.
Stilte en lawaai zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoewel de afwezigheid van lawaai in objectieve zin te meten is (aantal decibellen), is stilte in de natuur toch vaak een subjectieve aangelegenheid."Stilte in de natuur bestaat niet, de natuur maakt namelijk zelf ook veel geluiden. Maar als er alleen natuurgeluiden zijn is het wel fantastisch. Het geritsel van helmgras of bomen, het fluitende zand op een winderig strand, het gebeuk van de golven en het krijsen van meeuwen. Of gewoon de zingende zanglijsters in de achtertuin!"
Recreanten ergeren zich het meest aan motorische geluiden. In volgorde van ergernis krijgen we het volgende lijstje van geluiden die mensen (zeer) verstorend vinden: 1. Wegverkeer (88%) 2. Radio, muziek/cassetterecorders (85%) 3. Vliegtuigen (79%) 4. Mobiele telefoon (71%) Minder dan de helft ergert zich aan het geluid van andere recreanten of van treinen. Spontaan worden daarnaast nog herrie genoemd van motorcrossers en landbouwvoertuigen. Mensen ervaren deze geluiden als zeer vervelend. "Ik woon in een stiltegebied, maar ga regelmatig in de weekenden naar elders vanwege de herrie, onder andere door motorfietsen!"
De overheid zou scherpere regels moeten stellen, vindt 85% van de respondenten. Maar wat zou de overheid concreet kunnen doen? Op het terrein van geluidsbeleid zijn provinciale en rijksbelangen immers vaak strijdig met elkaar. De verantwoordelijkheden zijn versnipperd, rijk en provincies kunnen elkaar moeilijk aansturen. Stichting Natuur en Milieu vindt stilte bij uitstek een thema voor een gebiedsgerichte aanpak. Diverse ministeries, provincies en gemeenten moeten gezamenlijk hun verantwoordelijkheid nemen. Alleen in goed overleg kunnen zij ervoor zorgen dat Nederlanders in hun directe woonomgeving weer van stilte kunnen genieten.
Stichting Natuur en Milieu roept hen dan ook op om gebieden aan te wijzen in de buurt van grote steden, waar stilte beschermd en bevorderd moet worden. Milieubeleid, verkeersbeleid, ruimtelijk beleid en wetgeving moeten hier zó worden aangepast dat stilte wordt gerealiseerd. Maatwerk per gebied, afhankelijk van de situatie ter plekke, is noodzakelijk. De volgende concrete maatregelen bevorderen de stilte:
Bron: website Stichting
Natuur en Milieu
Meer lezen:
download hier het volledige rapport: http://www.snm.nl/docs/stiltera.pdf
of de enquête resultaten: http://www.snm.nl/docs/enqrapport2.doc