Ombudsman geeft handreiking voor beter handhaven (Geluidnieuws, oktober 2010)

Ombudsman geeft handreiking voor beter handhaven

Nationale ombudsman, Alex Brenninkmeijer, 14 september 2010

Gemeenten moeten burgers goed uitleggen waarom ze soms niet ingrijpen als regels worden overtreden. Communicatie speelt hierbij een essentiële rol. Dit schrijft de Nationale ombudsman in zijn rapport over handhaving bij gemeenten.

Handhaving is belangrijk voor de kwaliteit van het beleid van gemeenten. Voor de dagelijkse praktijk is het belangrijk dat helder is, wat burgers van hun gemeente mogen verwachten als zij behoefte hebben aan effectieve handhaving.

communicatie

Uit het rapport van de Ombudsman blijkt dat gemeenten vaak niet of pas later ingrijpen, omdat ze rekening moeten houden met uiteenlopende belangen. Dit leidt soms tot onbegrip bij burgers en dus is effectieve communicatie onontbeerlijk..

praktische spelregels

In samenspraak met gemeenten en deskundigen ontwikkelde dee Nationale ombudsman een aantal spelregels die de Handhavingwijzer vormen. De VNG waardeert de wijzer als een nuttige publicatie voor de gemeentelijke praktijk. Hieronder de punten over geluid uit dat document.

handhavingwijzer en geluid

De Nationale ombudsman ontvangt regelmatig klachten van burgers over de manier waarop gemeenten reageren op kwesties die de directe leefomgeving van burgers betreffen, zoals ruimtelijke ordeningskwesties en geluids- en milieuhinder. Het gaat vooral om de wijze waarop gemeenten omgaan met signalen van burgers over situaties die in strijd met de regels zijn. Gemeenten treden niet altijd direct handhavend op bij dergelijke situaties. De klachten betreffen vaak kwesties die een grote impact hebben op het leven van de betrokkenen.

klachten

Een voorbeeld van een klacht is van een vrouw die jarenlang veel hinder ondervond van het bedrijf van haar buurman. De overlast bestond uit geluids-, trillings-, stof- en stankhinder. Toen zij in 1998 een verzoek tot handhaving indiende, leidde dit tot jarenlange bestuursrechtelijke procedures. Ondanks meerdere rechterlijke uitspraken in de daaropvolgende jaren, ondernam de gemeente geen actie tegen het bedrijf maar gedoogde de overlast gevende situatie. Uiteindelijk is het de vrouw gelukt om via een civiele procedure een einde te maken aan de overlastgevende activiteiten van het bedrijf van haar buurman.

In deze kwesties heeft de Nationale ombudsman geconstateerd dat gemeenten een overlastgevende situatie langdurig gedoogden en afzagen van handhaving. Ook bleek in deze zaken dat de gemeenten geen gevolg gaven aan een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State om een nieuw besluit te nemen.

onbehoorlijk

In de situaties die zijn onderzocht was het handelen van de gemeente in strijd met de behoorlijkheid. Behoorlijk overheidsoptreden is een belangrijke voorwaarde voor de vertrouwensrelatie tussen de burger en de overheid. Wanneer burgers zich onbehoorlijk behandeld voelen wordt hun vertrouwen in de overheid geschaad. De Nationale ombudsman hecht veel waarde aan een goede relatie tussen de burger en de overheid en aan behoorlijk overheidsoptreden. Deze overwegingen zijn de aanleiding geweest om de problematiek rond handhaving nader te onderzoeken.

mensenrechten

Bij de overwegingen of tot handhaving over moet worden gegaan kunnen enkele mensenrechten een rol spelen. Het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer van artikel 8 EVRM biedt bescherming tegen overlast. Het kan dan bijvoorbeeld om geluidsoverlast of stankoverlast gaan. Op de overheid rust een verplichting op te treden tegen overlast ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Het moet dan wel gaan om ernstige overlast die het welzijn van de burgers dusdanig schaadt, dat een effectief genot van wat wordt genoemd het privé- of gezinsleven niet meer mogelijk is. Bij de beoordeling of beschermend optreden noodzakelijk is, moeten de belangen worden afgewogen. Er moet sprake zijn van een rechtvaardig evenwicht. Daarbij mag de overheid ook economische factoren in de afweging betrekken.

knelpunten

Uit de door de ombudsman ontvangen klachten is een analyse gemaakt van de meest voorkomende knelpunten voor burgers op het gebied van handhaving. Deze zijn:

Burger hoort lange tijd niets
Verwachtingen komen niet uit

Een voorbeeld hiervan: Jan heeft al jaren last van geluid dat wordt veroorzaakt tijdens evenementen op een plein vlak bij zijn huis. Na klachten over geluidsoverlast in 2006 erkent de burgemeester dat er ernstig geluidsoverlast is geweest. Geluidsmetingen hebben dat bevestigd. Hij laat weten dat de gemeente een nieuwe evenementennotitie heeft opgesteld waarin onder meer staat wat het maximale geluidsniveau mag zijn. Tijdens een inspraakavond daarover zegt de burgemeester dat hij erop zal toezien dat er een betere handhaving zal plaatsvinden. Als er echter in 2008 weer geluidsoverlast is tijdens een concert wordt er niets gedaan. In reactie op een boze brief van Jan, geeft de burgemeester onder meer aan dat er geen geluid is gemeten tijdens het concert. Jan staat perplex. ‘Er wordt iets afgesproken en nog geen twee jaar later geeft de gemeente aan niet meer te kunnen en te willen controleren!’.

Het belang van de overtreder gaat voor
Het besluit tot (niet) handhaving is onduidelijk voor de burger
De burger ziet ongelijkheid ontstaan
Uitspraak bestuursrechter helpt niet
Procedures kosten tijd en geld

Knelpunten voor gemeenten zijn:

Achterstanden en beperkte capaciteit. Er is niet altijd sprake van voldoende deskundigheid om een overtreding te kunnen vaststellen (bijvoorbeeld voor het vaststellen van geluidoverlast)
Prioriteiten stellen tegenover gelijkheidsbeginsel
Maatschappelijke ontwikkelingen versus geldende regelgeving
Lange duur versus wettelijke termijnen
Interne afstemming
Verzoek niet helder
Verwachtingen hoog gespannen
Verwevenheid met burenconflicten
Politieke dimensie van handhaving

spelregels voor helder handhaven

Een behoorlijke omgang met handhavingsverzoeken en signalen van burgers moet zich in de visie van de Nationale ombudsman kenmerken door transparant, betrokken en onpartijdig handelen van gemeenten. Om deze uitgangspunten voor een behoorlijke omgang met verzoeken en signalen van burgers in de praktijk te brengen, heeft de Nationale ombudsman een aantal spelregels opgesteld. Deze spelregels bieden gemeenten houvast bij het behoorlijk omgaan met handhavingsverzoeken, meldingen of signalen. Voor de burgers maakt het inzichtelijk wat zij op dit gebied van hun gemeente mogen verwachten. En voor de Nationale ombudsman bieden zij een toetsingskader bij de behandeling van klachten.

Wees transparant

De gemeente verstrekt actief informatie over het handhavingsbeleid en de manieren waarop zij kan optreden (bijvoorbeeld door middel van een folder of via de gemeentelijke website).
De gemeente betrekt en informeert actief alle belanghebbenden bij de afhandeling van een handhavingsverzoek, een melding, een signaal of een klacht over een illegale situatie.
De gemeente motiveert haar besluiten duidelijk en begrijpelijk.

Toon betrokkenheid

De gemeente neemt na ontvangst van een verzoek om handhaving, een melding of een signaal of een klacht over een illegale situatie zo snel mogelijk persoonlijk contact op met de burger.
De gemeente bespreekt met de burger het belang en het doel van zijn handhavingsverzoek, melding, signaal of klacht en wat hij verwacht van de gemeente.
De gemeente legt de burger in een persoonlijk gesprek uit, wat de (on)mogelijkheden van de gemeente zijn.
De gemeente zoekt in samenspraak met de burger naar een snelle en informele oplossing van het probleem (zonodig met behulp van buurtbemiddeling, mediationtechnieken).

Handel onpartijdig

De gemeente ziet toe op naleving en handhaaft consequent.
De gemeente onderzoekt na ontvangst van een handhavingsverzoek, een melding, een signaal of een klacht de situatie ter plekke.
De gemeente maakt bij haar optreden of besluit een transparante onpartijdige afweging van àlle belangen en maakt dat kenbaar.
De gemeente handelt voortvarend en houdt zich aan de afgesproken termijnen.
De gemeente doet te allen tijde recht aan de strekking van de rechterlijke uitspraak.

Bronnen: Persbericht via website VNG, Handhavingwijzer Helder Handhaven

home...