Geluidssnelheid van belang bij startschot schaatsen

VARA, 19 februari 2010

Het startschot dat de schaatsers bij de Olympische Spelen in Vancouver in februari 2010 horen, is rechtstreeks afkomstig uit het VARA- wetenschapsprogramma 'Nieuwslicht'. De KNSB vroeg het team van 'Nieuwslicht' een geluidsbestand van het startschot dat presentator Menno Bentveld voor een reportage in Thialf loste, op te sturen. De Schaatsenrijders Bond vond het geluid dat de scheidsrechters op de Olympische Spelen wilden gebruiken niet goed genoeg. Zij stuurden het 'Nieuwslicht'-geluid daarom rechtstreeks door naar Vancouver. Precies dát geluid is nu het startschot voor alle schaatswedstrijden op de Spelen.

'Nieuwslicht' meldde op 12 februari 2010 dat het startschot op de Olympische Spelen voor problemen zorgt. Voor een reportage over tijdwaarneming bij het schaatsen, loste Menno Bentveld een startschot in ijsbaan Thialf. Dat startschot klinkt nu in de Olympic Oval. Het programma meldde in de bewuste reportage dat een schaatser die in de binnenbaan start, het geluid van het startschot later hoort dan de schaatser in de buitenbaan. Dat kan oplopen tot vierhonderdste van een seconde nadeel. In Vancouver staan extra geluidsboxen naast de baan om dat verschil te verkleinen. Maar 'Nieuwslicht' berekende dat de schaatser op de binnenbaan dan nog steeds een honderdste van een seconde nadeel heeft. Dat kan het verschil maken tussen een gouden medaille en niets.

Bij de start staan beide schaatsers op een verschillende afstand van de starter. Daardoor hoort de ene schaatser het startschot later dan de andere.  Vooral op de 1000 meter is dat een groot probleem omdat die in Vancouver maar één keer verreden wordt. De verschillen kunnen oplopen tot vierhonderste seconde. Duizenden en honderdsten van seconden lijkt weinig maar Erben Wennemars mistte de spelen op 7/1000 van een seconde. De VARA adviseert de luidsprekers voor het startsschot op gelijke afstand van de schaatsers te plaatsen.

Naast de medaille grijpen door geluid

Dat zou toch erg zijn; naast de medailles grijpen in Vancouver omdat je verder van het startschot stond dan je concurrenten. Het zou de schaatsers van de Nederlandse equipe zomaar kunnen gebeuren. Vooral atleten die deelnemen aan de 1000 m zouden zonder de juiste maatregels bedrogen uit Vancouver kunnen komen. Op de 1000 m starten de schaatsers niet op één lijn. Dit is om de extra meters die de schaatser die in de buitenbocht start te compenseren. De starter, degene die het startschot lost, moet volgens de reglementen zodanig opgesteld staan dat beide schaatsers in het zicht staan. Figuur 1 schetst de situatie zoals deze er in de praktijk vaak uitziet.

Het verschil tussen Afstand 1 en Afstand 2 bedraagt ongeveer 16 meter. Dat betekent dat als de speaker waardoor het startschot klinkt bij de starter staat, het geluid 16 meter meer moet afleggen om schaatser 2 te bereiken in vergelijking tot schaatser 1. Als wij er vanuit gaan dat het geluid zich met 340 m/s voortplant, kunnen we stellen dat schaatser 1 het startsignaal wel 0.04 s (vierhonderdste) eerder hoort dan zijn directe tegenstander! Dat is nogal wat in een sport waar het verschil tussen winnen en verliezen om duizendste seconden gaat.

Wat wordt hier aan gedaan? Afhankelijk van de ijsbaan zien we een oplossing zoals in figuur 2. Door de speakers langs de boarding te plaatsen, wordt het verschil tussen Afstand 1 en Afstand 2 kleiner dan in de vorige situatie. Toch kan dit verschil leiden tot een achterstand van 0.01 s (éénhonderdste). Dat is al veel minder erg dan 0.04s maar het zou beter moeten.

Op het moment van de uitzending door de VARA was er in Vancouver nog steeds discussie over de positie van de speakers. De starters en tijdwaarnemers waren druk aan het werk om iedere schaatser gelijke kansen te geven bij de start. Het advies van Nieuwslicht was simpel; zorg dat de speakers op gelijke afstand tot beide schaatsers staan!

Bronnen: Persbericht VARA, Weblog Nieuwslicht

home...